Câu lệnh 4 phần là cách hỏi AI để lần đầu đã ra kết quả dùng được, thay vì một câu ngắn như "viết thông báo nghỉ lễ" khiến bạn nhận về bản chung chung, phải sửa gần hết. Không phải AI kém, mà vì nó không biết bạn là ai, gửi cho ai, cần gì. Bài này chỉ khung gồm vai trò, bối cảnh, việc cần làm và định dạng, kèm mẫu điền sẵn.
ChatGPT, Claude và Gemini, gói miễn phí là đủ.
Khung này do chính OpenAI, Anthropic và Google khuyên dùng trong hướng dẫn viết câu lệnh của họ [1][2][3].
Hiểu vì sao câu hỏi ngắn cho kết quả chung chung
Hãy so sánh hai cách hỏi:
- Cách 1: "Viết thông báo nghỉ Tết Dương lịch."
- Cách 2: "Bạn là nhân viên hành chính của một công ty 80 người. Viết thông báo nghỉ Tết Dương lịch gửi toàn bộ nhân viên qua email nội bộ. Nghỉ từ thứ Sáu 1/1/2027 đến hết Chủ nhật 3/1/2027, đi làm lại thứ Hai 4/1. Nhắc mọi người tắt máy tính, khoá tủ hồ sơ trước khi về. Giọng thân thiện, dưới 120 chữ, có tiêu đề."
Cách 1 để AI tự đoán mọi thứ: công ty lớn hay nhỏ, nghỉ mấy ngày, gửi qua đâu. Cách 2 trả lời sẵn những câu đó, nên AI chỉ còn việc viết cho hay.
Cách 2 dài hơn, nhưng bạn tiết kiệm được vài lượt hỏi đi hỏi lại. Nó cũng không phải văn mẫu khó nhớ: nó chỉ gồm 4 phần.
Nắm bốn phần của một câu lệnh tốt
| Phần | Trả lời câu hỏi | Ví dụ |
|---|---|---|
| Vai trò | AI nên đóng vai ai? | "Bạn là nhân viên hành chính", "Bạn là kế toán trưởng" |
| Bối cảnh | Hoàn cảnh cụ thể là gì? | Công ty 80 người, nghỉ từ ngày nào đến ngày nào, gửi cho ai |
| Việc cần làm | Cần AI làm chính xác việc gì? | Viết thông báo, tóm tắt, so sánh, lập bảng |
| Định dạng | Kết quả trông thế nào? | Dưới 120 chữ, có tiêu đề, dạng bảng 3 cột, gạch đầu dòng |
Trong 4 phần, bối cảnh là phần hay bị bỏ quên nhất mà lại quan trọng nhất. Hướng dẫn của Google cho Gemini cũng nhấn mạnh: càng cho nhiều chi tiết liên quan, kết quả càng sát [3].
Vai trò thì giúp AI chọn giọng văn và mức độ chuyên môn. Một bản tóm tắt hợp đồng "dưới góc nhìn kế toán" sẽ khác hẳn bản tóm tắt "dưới góc nhìn pháp chế".
Viết câu lệnh theo khung, từ đầu đến cuối
Đây là khung điền sẵn. Bạn thay phần trong ngoặc vuông, xoá dòng nào không cần.
Vai trò: Bạn là [nhân viên hành chính / chuyên viên phân tích / trưởng phòng kinh doanh]. Bối cảnh: [Công ty, phòng ban, tình huống cụ thể, người nhận là ai, có số liệu hay mốc thời gian nào]. Việc cần làm: [Viết / tóm tắt / so sánh / lập kế hoạch] [nội dung gì]. Định dạng: [Độ dài], [có tiêu đề hay không], [gạch đầu dòng / bảng mấy cột], giọng văn [trang trọng / thân thiện].
Ví dụ áp dụng cho việc tóm tắt cuộc họp:
Vai trò: Bạn là thư ký cuộc họp của phòng Marketing.
Bối cảnh: Dưới đây là ghi chú thô cuộc họp tuần về chiến dịch Tết. Người đọc là trưởng phòng và 5 thành viên, ai cũng bận.
Việc cần làm: Viết lại thành biên bản họp.
Định dạng: 3 phần "Đã thống nhất", "Việc cần làm" (bảng 3 cột: việc, người phụ trách, hạn), "Còn bỏ ngỏ". Dưới 200 chữ. Không thêm thông tin không có trong ghi chú.
Ghi chú: [dán ghi chú thô vào đây]Bạn không cần viết đúng chữ "Vai trò:", "Bối cảnh:". Viết thành câu văn bình thường cũng được, miễn là đủ 4 ý.
Áp dụng hai mẹo để câu trả lời chính xác hơn
Mẹo 1: Đưa ví dụ mẫu. Nếu bạn muốn AI viết theo đúng giọng của công ty, hãy dán kèm một email hay thông báo cũ và nói "viết theo giọng văn và cách trình bày của mẫu dưới đây". Anthropic gọi đây là cách hiệu quả để AI làm đúng định dạng bạn muốn [2].
Mẹo 2: Cho phép AI nói "không biết" và hỏi lại. AI có xu hướng đoán để trả lời cho bằng được. Thêm một dòng vào cuối câu lệnh:
Nếu thông tin nào không có trong tài liệu tôi đưa, ghi rõ "không có thông tin", đừng tự suy đoán. Nếu yêu cầu của tôi chưa rõ, hỏi lại tôi tối đa 3 câu trước khi làm.
Dòng này đặc biệt hữu ích khi bạn nhờ AI làm việc với số liệu, hợp đồng hay quy định, nơi một con số bịa ra có thể gây hậu quả.
Chỉnh tiếp thay vì hỏi lại từ đầu
Câu lệnh tốt đến đâu thì bản đầu cũng hiếm khi hoàn hảo. Đừng mở cuộc trò chuyện mới. Gõ tiếp ngay bên dưới, OpenAI cũng khuyên làm như vậy [1]:
- "Ngắn lại còn một nửa."
- "Phần 'Việc cần làm' thiếu hạn chót, thêm cột hạn."
- "Giọng văn trang trọng hơn, người nhận là ban giám đốc."
- "Giữ nguyên nội dung, chuyển thành bảng."
Mỗi lần chỉnh, chỉ yêu cầu một hai thay đổi. Yêu cầu quá nhiều thứ cùng lúc dễ làm AI sửa luôn những chỗ bạn đã ưng.
Khi đã có một câu lệnh dùng tốt, hãy lưu lại vào file ghi chú. Lần sau chỉ cần thay phần bối cảnh.
Đọc tiếp: xem khung này áp dụng vào ba câu lệnh viết email từ chối, xin lùi hạn bằng ChatGPT, hoặc vào bốn lượt hỏi biến báo cáo PDF dài thành danh sách việc cần làm.
- Câu lệnh có đủ 4 phần: vai trò, bối cảnh, việc cần làm, định dạng
- Bối cảnh có người nhận, mốc thời gian, số liệu cụ thể
- Định dạng nói rõ độ dài và cách trình bày
- Có dòng cho phép AI nói "không có thông tin" khi làm với tài liệu
- Chỉnh tiếp trong cùng cuộc trò chuyện, mỗi lần một hai ý
- Lưu câu lệnh dùng tốt để lần sau dùng lại
Nguồn tham khảo
- OpenAI Help Center · Prompt engineering best practices for ChatGPT (trang chính thức)
- Anthropic · Prompt engineering overview (trang chính thức)
- Google Workspace · Gemini for Google Workspace prompting guide (trang chính thức)